"De tijgerkat" van G. Tomasi di Lampedusa - een boekbespreking

Gabriella Cleuren

2019

Een schitterend boek dat weemoedig stemt bij afscheid, het einde van een generatie hoge aristocraten met zeer bijzondere omgangsvormen, en een groot verantwoordelijkheidsgevoel ten aanzien van hun stand en hun ondergeschikten, zeer eigenzinnig  en met veel oog voor schoonheid en sensualiteit in alle opzichten, vrouwen, mannen , meubels, kroonluchters , stoffen servies, Boheems  zilverwerk en emblemen erop,  geven hun leven een rijke dimensie.

 Don Fabrizio de prins van Salina zijn leven wordt geschetst ,( in de tijd van omwenteling : van koninkrijk naar republiek, veranderende politieke toestanden .)  zijn vrije  soms heerzuchtige houding en zijn relatie tot de anderen van zijn gezin en omgeving. Zijn  familie bezoekt hun buitenverblijf, nodigt gasten uit,  leeft niet alleen maar is altijd omgeven door een priester , hier jezuiet, vertrouweling van de ouders en kinderen. Ook  bedienden,  kamerheer en ondergeschikten zijn er voor het laten functioneren van het leven in het paleis en daarbuiten. Hun  honden zijn als huisgenoten, hulp bij de jacht: één met de archaïsche natuur en zo verschillend van karakter.

Tevens heeft hij het voogdijschap over Tancredi zijn neef een wees die hem intrigeert door zijn ongecompliceerde levendigheid, en ondernemende ondeugendheid. Hij heeft zich aan de jongen gehecht en bewondert zijn durf,  know how van omgangsvormen, van elegant tot ruw.

 Tancredi is de nieuwe tijgerkat, bewoog zich soepel tussen het nieuwe,  waagt zich in een niet onbesproken milieu en gaat om met politiek rebelse figuren. De tijden zijn riskant.Hij is gevoelig voor schoonheid en het prestige van geld.

De prins bewondert originaliteit en buiten de lijntjes kleuren van zijn pupil. Zelf doet hij dat ook al als het om denken en zijn lusten gaat. Maar politiek voelt hij zich beknot en aangemaand tot voorzichtigheid. Hij moest zijn woorden afwegen.

Zijn vrouw :  na deze woorden van opperste verbazing zond ze hem bliksemstralen van welsprekendheid, haar woorden als driftige fakkels trokken strepen door de maanachtige atmosfeer van de gesloten kamer

Hij is zeer gebonden aan het Siciliaanse landschap ,( de aanhoudende klankstroom van belletjes is een welluidend uitvloeisel van een zinderende omgeving. Zeer schilderachtig beschreven : verbouwereerde zachtblauw geschilderde dorpjes, kurkdroge rivierbeddingen, wanhopige afgronden, nergens een boom , een druppel water, alleen stof en nog eens stof ,  geweldige hitte en droogte. Er is maar één heerser : de zon.

Sicilianen zijn zo ijdel dat ze geen verandering willen omdat ze overtuigd zijn van hun perfectie.Zij hebben een superioriteitsgevoel : is het trots of blindheid. Hun ijdelheid is sterker dan hun ellende.  Zij houden van het verleden , iets dat dood is en daarom interessant. Eeuwenoude hierarchie en tradities bepalen het leven,  de relatie met de kerk, het beschenken van  kloosterordes .

Het doodse land golfde , geel van stoppels, zwart van verbrande resten. De klacht van de cycladen vulde de lucht. De wind is de enige die de doden herdacht.

Het lijkkleed van verstikkende hitte. In de zwoele stilte leken de bomen van gesmolten lood.

Er is een zekere lethargie die alles bepaalt in samenklank met het landschap.

De mistroostigheid van de nacht lag nog stilletjes op de bodem van Don Fabrizio’s ziel.

Zijn boerenslimheid gaf hem het juiste antwoord in : nl geen. Boeren als kariatiden tegen de huizen. De Sicilianen willen rust, slapen.

De intelligente houding van de prins, zijn welgemanierdheid en wellevendheid, zijn altruisme staat in scherp contrast met de parvenue, de nieuwrijke en diens gehaaidheid.

Soms worden de bedenkingen als decor: de achtergrond geschetst om iets te verduidelijken, maar het werkt omslachtig.

Sicilië heeft een helse zomer van mei tot oktober. Het sneeuwt er letterlijk vuur. De vele vreemde overheersers inden belastingen om elders uit te geven, dit leidde bij de Sicilianen tot fataliteit.

De wind is de enige die de doden herdacht. (huilde)

De prins is van Saraceense afkomst : Arabisch dus. Zijn familie zijn tijgerkatten, leeuwen, de anderen jakhalzen en hyena’s . Het regelen van een uitnodiging voor het bal, waren doornen aan de poten van de tijgerkat. De rijken zijn onverschillig voor aardse goederen door gewenning

Zijn visie op de politiek.

 Een leidsman voor andere, houdt altijd zichzelf voor de gek. Jongeren zijn bedreven in het maskeren van hun welomlijnde eigenbelang met vage politieke idealen. De prins heeft geen illusies meer.

Nog nooit was Italie zo verdeeld als nu het verenigd is, niets is zeker en alles beklemmend voor de prins.

Tancredi en Angelica dansen blind voor elkaars feilen voor het lot .Romeo en Julia die niets weten van grafkelders en vergif. De prins gaat naar de blibliotheek en mijmert bij een schilderiij over de dood. Hij voelt zich oud. Hij danst met vreugde , maar wil niet storen bij jonge verliefden, hij is een man van takt. Hij keert in de morgen te voet naar huis.

Hij voelt zijn energie zo wegvloeien als zandkorrels die weggleden als bij een zandloper, deeltjes waterdamp boven een te kleine poel die opstegen om daar de grote vrije wolken te vormen Aan zee hoorde hij het geluid van hemzelf , het uit hem wegstromende leven. De locomotief scheen te zullen bezwijken als een afgepeigerd paard. Hij sterft niet thuis , maar onderweg in een vreemd huis.

De hitte deed de luchtjes gisten , verhevigde de stank van het zelden gereinigde pluche , reminicenties van verlerlei oude urine. De grote stilte van binnen en het geraas .

Sterven doe je als iedereen , je titel en voorrecht geldt niet meer.

Een enig universeel werk, dat visies en bedenkingen van mensen blootlegt waarbij we eveneens veel over de tijd van omwenteling (Garibaldi) meekrijgen. Een man tegen zijn tijd gehouden.

 

Back to Publications