"Spoken in Moskau" van Joseph Roth -een boekbespreking

Gabriella Cleuren

2018

Zijn bezoek aan Rusland, een decenium na de revolutie, geeft ons een beeld van wat zich daar afspeelt : ruïnes van het oude systeem, hoop op verandering , eerste kwalen en een keerpunt in de geschiedenis. Is dat zo ? Volgens zijn waarnemingen is het oude systeem gewoon vervangen door een nieuw met dezelfde kwalen. Kleding als proletariër, met bloeze,  is maar schijn. Daaronder duikt hetzelfde fenomeen van kleinburgerlijkheid en hypocresie opnieuw op . Alleen de figuranten zijn nu anderen : de nomenklatura : de nep-mannen vol fake nieuws. De gelijkenis met onze tijd is verweldigend. Blijft de mens altijd dezelfde, niet in staat tot bewustwording en gaat echt anders denken alleen over vele generaties en heeft tijd nodig? In R is het fanatisme van de statistieken uitgebroken. Nu zo verbeeldt men zich , heeft men de realiteit bij de lurven. Een intellectueel moet zicht in het communisme opofferen en dienen. Ziet gevaren en problemen, in het onderwijs en in de landbouwhervormingen. De kleine mens heeft zijn plaats in de kosmos verloren, gevecht voor het bestaan komt na het gevecht voor de revolutie , met bureaucratie en controles. Hij huivert voor de nep-mensen, met fake new, valse berichten en verklaringen. Marx heeft zich vergist. J is negatief over Rusland. p.14 De gewone mens  heeft het compas verloren en is in een veel te groot en ingewikkeld universum de weg kwijt. Rusland is een andere wereld. P.15. ze zijn onverschillig voor anderen . Hun leven is een noodoplossing die een half leven blijft bestaan,  brengt  natuurlijke onverschilligheid. Geen hoffelijkheid : eerst krant lezen en dan een plaats aanbieden aan hem. ( Russisch is overal hetzelfde ) Ze praten , werken doen ze niet. Het rode leger : oude hiërarchie blijft bestaan : p 19- 20. Zijn geen roversbende : kunnen in de pas lopen. Ze hebben geen uniform, kleding ongeregeld, officieren zijn zo niet te onderscheiden van manschappen ( veel Joden = Duitsers erin) Reizen kan zonder papieren. Arbeidsraden in Polen. P. worden als dieven en plunderaars afgeschilderd . Na het Russische is er in Eu . een Oekraïense mode. Maar dit volk is door Polen en Russen van zijn vaderland  beroofd. Hun dansen  en zang zijn R. . Hun geestelijken zijn Grieks katholiek. Mij.  is ontwricht . Vorsten spelen balalaika in café voor hun onderhoud. De nep-mannen of officieren drinken wijn en champagne . P34. De R. eigenheid is cliché : eerst origineel en dan goedkoop. In Berlijn en Parijs tref je velen van die weggelopenen : nu aandoenlijke wreedaards. Die vluchtelingen verloren zichzelf , vielen uit hun eigen levens : wreed en bedroefd. De welstellende jongeren(aristocraten)  leven als geëmigreerde Goden. Aan de grens beschrijving van douanecontrole : een schatkamer gaat open (glimmende hebbedingetjes ) bij openen van koffers.Mooie beschrijving.  De grensbewakers zijn zeer goed voorgelicht van wie komt, diplomaten worden ontzien. Alles is vreemd voor Joseph Roth.  Hij voelt zich steeds meer  Europeër : humanist , renaissancemens, Romein en katholiek met spiritualiteit, metafysica , verschil van cultuur en godsdienst. De slechte smaak overheerst in Moskou : met operettes, met revolutionairen als burgermannetjes , ouderwets, conservatief : verdraaide wereld. R. bleven achter, ze hebben niet dezelfde weg aflegd als de Europeanen. De revolutionairen zijn petit bougois. Het  rijke Europese  Griekse en Romeinse verleden en de lessen daaruit zijn vervangen door een armzalig verkeerd nieuw, praktisch, nuttig , maar de gevolgen daarvan worden genegeerd. Het is als afzien van degelijk basismateriaal om op te bouwen. De R. lopen achter. De wind die 20 jaar geleden bij ons waaide is er nu maar. Hygiëne wordt een epidemie.. Naïeviteit over godsdienst is alleen in de USA nog zo  te vinden. De veranderingen zijn spoken. Op de stoomboot op de Wolga in Nisjny- Novgorod zitten de nep-mannen in 1e klasse . De armen, proletariaat onderin. Ze hebben open gezichten , waardoor je als door een open poort in witte zuivere zielen kijkt. Verwarde handen verjagen irritante lampen als lastige vliegen. Boven en beneden zijn symbolisch. De oneindige wijdten langs de rivier geven een gevoel van  vrijheid zoals op water. De mens strijkt over het land als was de lucht geruimd , doelloos als een vogel der  aarde. 2. Vanaf Kazan (Tartaren) wordt de diversiteit van volkeren duidelijk. De invloed van de Islam laat zich voelen. Religie is traditie geen overtuiging. 3. De nederige afkomst is een verdienste. Draag je een stropdas dan wordt voor alles  geld geeist, zoals overal. De Tartaren zijn handige verkopers en laverende bondgenoten.  Een kritisch bewustzijn is er nog niet ontwaakt.  De dorpen daar zijn triest als de vernielde steden in oorlogsgebied in Frankrijk Het zware werk van lossen wordt gedaan zoals voor 200 jaar. De sjouwers zingen als terdoodveroordeelden en drinken veel alkohol. Astrakan (Perzisch) is vol vliegen , overal,  door de huidbewerking en stinkt. In Bakoe (Perzisch)volkeren van de Kaukasus (46) tref je op een smeltkroes van volkeren en nationaliteiten die een zekere onafhankelijkheid hebben en zelfbesturingsrecht. Staan onder invloed van Islam. De nep-mannen, de betere kringen van vroeger , maar ook gewone mensen kleden zich als proletariers . Maar deze bourgois heeft niets van  waarden en principes zoals bij ons. Hij heeft geen principes.  Het gezin, de cel van het burgerlijk leven bestaat er niet. Alle geld wordt er uitgegeven en niet bewaard of vererfd of belegd. Verdoken kapitalisten gaan ondergronds: capabele nepmannen hebben  de basiskenmerken van de roverhoofdman p 82-83 Een apart stuk vormt de positie van de Joden. Zijn zij een nationaliteit, een volk, een geloofsgemeenschap ? Zij hebben geen grondgebied zoals de Georgiers.  Wat zijn ze ? Overleven al 4000 jaar over de wereld.  Er zijn  600.000 jongcommusisten . In Odessa zijn er velen en gruwelijk  arm. In de Sovjetunie zijn er 2,75 milj.met de rechten van een nat. minderheid. Zij moeten een afgebakend gebied krijgen. Een Jood is eerst jood en dan de rest. Niet zo bij anderen. In Oekraïne  hebben ze rechtbanken , scholen en politie en wordt in het Jiddisch onderwezen. Zij zijn nooit analfabeten en hebben ervaren bloed. Ze leiden een intellectueel leven met complexe hersenen. Bij de R. is de ethos niet diep, de relaties zijn los en formaliteiten eenvoudig.De straat is kleinburgerlijk.  Handkus verboden = degradatie tot dame.  Het erotisch gecultiveerde van Eu is hier dat van een sexueel actief zoogdier. Een leugentje om bestwil is revolutionairder dan een platte banale openhartigheid. Prostitutie is een humane vrije instelling vergeleken met natuurwetenschappelijk gefundeerde geslachtelijke  vrijheid. R. is niet immoreel maar wel hygiënisch. R. jeugd is overmatig voorgelicht. Rusland is een natuurkundig leerboek. Liefde zonder het metafysische is onmogelijk. Al ontkennen we haar bestaan ,de ziel maakt zich op één plaats zichtbaar : in de liefde.4. P130 : erkennen en acties ondernemen zijn 2 verschillende dingen. J verwoordt hier een aanval op het rationalisme, tegenover het spirituele . Ook vandaag doodt men de mens  door hem te bepalen door algoritmes. Houden geen rekening met en spirituele en de echte noden of waarden. P145 : de R. vrouw, kan zich wel kleden , maar niet mooi maken. Een japon is een sierraad en onderstreept het schoonheid van de draagster. De R. vrouw werkt teveel en heeft te weinig middelen. Ze is geen erotisch , maar sociaal wezen . Kent  de hogere kunst van de liefde niet. Ze heeft ruitersbloed en een hoog aanvalstempo.  Ze moet de ontwikkeling van de wereld inhalen. Rusland is ten prooi gevallen aan een kleinburgerlijke geest. Er heerst het fanatisme van de statistieken, de verering van het getal, dat  de status van het argument heeft verworven.  

 

Back to Publications