Straf van Ferdinand von Schirach : een boekbespreking , Gabriella Cleuren, 2019

Straf van Ferdinand von Schirach : een boekbespreking

Gabriella Cleuren

2019

Straf van Ferdinand von Schirach: Uitgelezen 16 Augustus 2019

De schrijver voert een reeks concrete dikwijls pijnlijke verhalen over ontroerende menselijke lotgevallen op , in een taalkundige onsentimentele precisie  gecombineerd met diepgaande empathie : menselijkheid. De taal zit vol poëtische symboliek : een bijzonder onderhuids aanvoelen.

Het eerste verhaal over de lekenrechter Katharina is zo diepgaand pijnlijk, het verhaal van een kind dat door de scheiding van haar ouders haar liefdevolle vader verliest voor altijd. Een innerlijk drama dat voor haar het leven onmogelijk maakt , gedrenkt in verdriet dat niet meer ophoudt en tot zelfverminking en extreme eenzaamheid leidt die ze van het slachtoffer ziet als bij zichzelf . Geen oordeel is meer mogelijk.

De verkeerde kant is het verhaal van een aan lagerwal geraakte advokaat die op de brutaalste manier afgeklopt wordt omwille van schuld aan Chinezen voor wie een Algerijn int. Hij spreekt van de verkeerde kant. Schlesinger die een vrouw moet verdedigen voor moord op haar man, met een schotwonde in ‘t hoofd bewijst dat dit onmogelijk was gezien het lege patroon links van hem uitgeworpen was. Dus was het zelfmoord met de revolver omgekeerd gehouden. Gevonden door de spitsvondige , gewetenloze Algerijn. Gebracht door de pleitvaardigheid van de advokaat.  Emotie speelt hier geen rol,  alleen opgevoerd bewijs. Er blijft een vraag open.Hoe wist hij dat ?

Een hemelsblauwe dag. In krachtige gevatte taal.

Een vrouw neem de schuld op zich voor haar dode kind, maar haar man heeft het gedaan. Ze zit lang in de gevangenis ervoor, maar als ze eruit komt neemt ze wraak, schopt tegen een stoel waarop hij staat bij het balcon zodat hij naar beneden  dondert: een ongeluk . Invloed van het ene op het andere.

Strelitz : een onbenullige man, geminacht daarom ,  die meerdere delicten begaat en slechts voor één veroordeeld wordt, omdat de andere geseponeerd worden.  Slechts als drugsdealer krijgt hij respect in de gevangenis.

De drinker. Beoefent perversiteiten in sexueel gedrag die tot zijn dood leiden : afbinden van de halsslagader verhoogt het genot bij seks en is verslavend. Een verhaal zo concreet en zakelijk gedetailleerd dat het doet denken aan Hopper in de schilderkunst. Zakelijk : eigentijds, verlies van fantasie en poëzie , schamper humoristisch in het reële.

Stinkvis. Een verhaal waar ieder van ons ooit waarschijnlijk mee geconfronteerd werd als kind : de angst voor het ongewone , hier een oude verwaarloosde  man die voor zijn vervuild huis , op oude planken, autobanden, afval en schimmels zit. De kinderen jagen elkaar op stang  met akelige , verzonnen verhalen over hem als moordenaar. Ze gooien stenen naar hem en dagen hem uit tot de politie ingrijpt en  op school komt. Het is gewoon een oude, arme blinde man . Hoe kinderen tot baldadigheden overgaan!

Het meerhuis. Een kleine jongen met vlekkerige huidziekte die door zijn grootvader als een gave wordt gezien. Je kan er vanalles in lezen : het land van fabelwezens, onkwetsbare helden, draken , zeemeerminnen. Bij de dagelijkse wandeling met grootvader in het dorp zitten ze op een bank bij het meer en grootvader vertelt van Shangai. Felix moet dan op zijn beurt vertellen wat hij ziet. Zo is er een mix van vertelling en werkelijkheid : zichtbare en vertelde werkelijkheid.

Midden in het leven  worden we door de dood omhelsd. Opa, moeder, vader sterven . Asher(Felix) herstelt alles zoals in grootvaderstijd in het meerhuis en leeft er , maar lawaai van de vooruitgang omgeeft hem. Hij doodt een overblijvende vrouw in haar nieuwbouwwoning daar  en begraaft de overblijvende misdaadvoorwerpen in het moeras. Hij verongelukt en leeft in het ziekenhuis waar hij tot zichzelf spreekt. Maar dit is niet acceptabel als bewijs van schuld . Hij leeft in een pension na de vrijheid . Het meerhuis wordt een museum en het is er stil zoals in de oude tijd, de rust is weergekeerd  en je ziet het blauwe land.

Subotnik. Een jonge Turkse , streng opgevoed,moest de  Koran herhaaldelijk vanbuiten leren.  Intelligent, gooit haar hoofddoek in de vuilbak en leeft erop los. Dan studeert ze jura, omwille van de liefde voor het recht, krijgt een job bij een oude gerenommeerde advokaat: en een moeilijke psychisch belastende  zaak om een gewiekste pooier(vol tatouages, lid van de Russische Mafia ) die jonge vrouwen uitbuit, verkracht ,zwaar mishandelt, zelfs doodt , te verdedigen. Ze luisterde naar de verklaringen, lijdenswegs van een Roemeens slachtoffer en vertelde de dader wat de vrouw verklaard had. Een fout in de rechtsgang en zo kwam de dader vrij. Hard, onrechtvaardig, maar naar de letter van de wet.  De vrouw verdween voor altijd.

Tennis. Een jonge vrouw vindt parels in het bed van haar man, die kil en afstandelijk tegenover haar is. Ze legt ze ’s morgens in het donker bij haar vertrek als journaliste naar Rusland op de bovenste trede van de trap. Daar doet ze onderzoek in een verslaafdenkliniek, oude barak , een oorlogslazaret dat stinkt. De direkteur heeft een stierennek. Ze ziet de zinloosheid van het bestaan en het proberen eraan te ontkomen door het gebruik van drugs. Ze spreekt met een oude man die vertelt over het vreselijk bestaan van zijn dochter,( zijn zoon is omgekomen). Zij geeft troost, thee, luistert  in een hotel en praat met arme sukkels :’ We hebben maar alleen dit leven’. De oude man wil geen geld , is geen bedelaar , is fier. Het belangrijkste is een luisterend oor in de eenzaamheid. Hij heeft konijnen op het dak, die zacht en warm zijn , hun hart klopt sneller dan bij de mensen ( onderliggende betekenis. Wil geen buffet, geen koffie, alleen medeleven.

In het begin van het verhaal komt een mooie passage wanneer zij op de fiets rijdt: haar nek is dunner in de zon. Ze laat haar fiets op de grond vallen , er zijn geen handvaten aan , de grond valt eruit. ( onderliggende symboliek).

Ze keert terug en beeldt zich in dat haar man haar afhaalt. Bij haar aankomst hoort ze van zijn fataal ongeluk door de val over de parelketting.( die bevrijdde haar van de onderdrukker). Ze is een tennistalent terwijl hij altijd beweerde dat ze er niets van kende. Zo is de vrouw bevrijd en in ere herteld.  Mooi geschreven, verfijnd, suggestief, met onderliggende betekenis , vol dreiging.

De vriend. Een eminente vriend van rijken huize, met fantastische opleiding: Havard verdwijnt na zijn huwelijk uit de maatschappij. Hij bezoekt hem op de 42e verdieping in Manhatten na tip door zijn broer en treft hem in belabberde toestand, gedrogeerd ,pillen, TV,  een wrak. Na een bezoek hoort hij over de moord van diens vrouw, zijn grote liefde ,  in Central Park, verkracht. Hij kan het niet verwerken , gaat kapot , doodt het leven. Herinnering aan spreuk van Rilke uit zijn jeugd : doorstaan betekent niets , zegevieren is belangrijk.

Het leven is altijd vreemd, leeg, eenzaam , nooit gemakkelijk. Er blijft weinig over van materiële zaken voor een strafpleiter. Alles is dienstverlening ,vluchtig , niet materie. Een bitter besef van wat het leven eigenlijk is.  ( Moeder droeg altijd zwart gebreide vestjes = symboliek= psychiatrische patiente.

Een zeer tragisch verhaal. Welstand, intelligentie zijn geen garantie voor een goed leven

 

Back to Publications